Japanse bezetting
8 maart 1942 - 15 augustus 1945
Met de Japanse bezetting wordt hier bedoeld de bezetting van Indonesië door Japan tijdens de Tweede Wereldoorlog in Oost-Azië. Het Japanse offensief in Azië begon op 7 december 1941 toen Japanse troepen de Amerikaanse slagvloot in Hawaii aanvielen. In drie fases veroverde Japan een groot aantal van de toenmalige Europese koloniën in Zuidoost-Azië. De bezetting van Indonesië was voor Japan van belang vanwege de behoefte aan grondstoffen en arbeidskrachten voor de oorlogvoering. Daarnaast vormde de archipel een strategische locatie voor de Japanse expansie in Zuidoost-Azië. Nadat Japanse troepen begin 1942 grote delen van Indonesië hadden veroverd en Java hadden omsingeld, capituleerde het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) op 9 maart 1942. Een deel van het Nederlandse militaire en civiele bestuur wist uit te wijken naar Australië, vanwaar het de terugkeer van het Nederlands koloniale gezag probeerde te realiseren. De Japanse bezetting bracht vreselijke ontberingen met zich mee voor de verschillende bevolkingsgroepen. Militairen van het KNIL en andere geallieerde naties zaten als krijgsgevangenen onder erbarmelijke omstandigheden in gevangenenkampen. Ook Europese burgers en aan Nederland gelieerde bevolkingsgroepen werden geïnterneerd. Velen werden tewerkgesteld als dwangarbeider op verschillende plaatsen in Azië. Daarnaast werden Indonesiërs als dwangarbeiders, zogeheten romusha’s, binnen en buiten de archipel gedeporteerd. Duizenden krijgsgevangenen en honderdduizenden Indonesische dwangarbeiders overleefden de dwangarbeid of deportatie niet. Ook enkele duizenden geïnterneerde personen overleden in of als gevolg van hun gedwongen verblijf in de gevangenenkampen. De Japanse bezetting leidde ertoe dat de Nederlandse koloniale maatschappij – gekenmerkt door rassenbarrières – op zijn kop werd gezet. De hardnekkige mythe van de Nederlandse almacht was met de nederlaag tegen Japan ontkracht, wat Indonesische strijders gebruikten tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog (1945-1949). Nadat de Amerikanen twee atoombommen hadden afgeworpen op Hiroshima en Nagasaki op respectievelijk 6 en 9 augustus, gaf Japan zich over op 15 augustus 1945.
