Bersiap
1945 - 1946
Bersiap is een in Nederland gebruikte aanduiding voor de periode van september 1945 tot maart 1946, de eerste maanden van de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog. Deze periode werd gekenmerkt door Indonesisch (extreem) geweld tegen iedereen die, naar werd aangenomen, de koloniale verhoudingen wilde herstellen. Bersiap, Indonesisch voor ‘geef acht’ of ‘klaar voor actie’, was een veelgebruikte strijdkreet van revolutionaire Indonesische jongeren die hun onafhankelijkheid gewapend wilden verdedigen. Op 17 augustus 1945, twee dagen na de Japanse capitulatie, riep Indonesië zijn onafhankelijkheid uit. Indonesië behoorde toen nog tot het Britse bevelsgebied. Op dat moment had Nederland niet de militaire middelen om zijn koloniale gezag opnieuw te implementeren, hoewel de Nederlandse regering dat wel wilde. De geallieerde bondgenoten, Groot-Brittannië en Australië, konden eind september 1945 wel al de eerste troepen sturen. De Britse autoriteiten focusten zich echter op het evacueren van geïnterneerde burgers en krijgsgevangenen uit voormalige Japanse gevangenenkampen. Zij werden hierbij geconfronteerd met toenemend Indonesisch antikoloniaal geweld. De gewelddadigheden vonden meestal buiten gevechtsacties plaats en hadden geen duidelijk militair doel of militaire noodzaak. Naast Indonesisch geweld gericht tegen (Indisch-)Nederlandse, Europese en Indo-Europese gemeenschappen was er ook intra-Indonesisch geweld en Indonesisch geweld tegen Chinese, Japanse en Britse burgers en (gevangengenomen) strijders. Andersom vonden gewelddadigheden plaats van Nederlandse, Japanse en Britse kant tegen Indonesische burgers en (gevangengenomen) militairen. Uit vrees voor geweldsescalatie besloten de Britse bevelhebbers in november 1945 om geen Nederlandse troepen toe te laten op Java en Sumatra. Vanaf april 1946 lieten zij weer Nederlandse eenheden toe. In maart 1946 begonnen onder Britse leiding de eerste Indonesische-Nederlandse besprekingen over een wapenstilstand, die in eerste instantie mislukten. Na maart 1946 nam het geweld tegen burgers en gevangengenomen militairen weliswaar af, maar geweldsplegingen bleven voorkomen tot na de soevereiniteitsoverdracht. De herinneringen aan de Bersiap zijn diep verankerd in de Indische, Indo-Europese en Molukse gemeenschappen in Nederland en werken tot op de dag van vandaag bij hen door.
