Berani! Vrouwen in verzet

De maand maart dopen wij om tot de Maand van de Vrouw, waarin we krachtige vrouwelijke verzetsstrijders uit het verleden en heden in de schijnwerpers zetten. Elke week brachten we een ode aan een vrouw die op haar eigen manier streed voor rechtvaardigheid en vrijheid.

We begonnen de maand met Martha Christina Tiahahu, gevolgd door Cut Nyak Dhien, Betsy Thung Sin Nio en sloten de maand af met Julia Jouwe.

Verzet is van alle tijden. Vrouwen hebben door de geschiedenis heen gestreden tegen onrecht en onderdrukking, en hun verhalen blijven tot op de dag van vandaag inspireren. Hun moed en doorzettingsvermogen laten zien hoe belangrijk het is om op te blijven staan voor vrijheid en gelijkheid. Ken jij deze belangrijke verzetsstrijders al?

Martha Christina Tiahahu

De Pattimura Opstand in de Molukken brak uit toen de Nederlanders hun gezag wilden herstellen na het Engelse Tussenbewind (1811-1816). De lokale bevolking had slechte herinneringen aan de Nederlandse overheerser. Onder leiding van Thomas Matulessy (Pattiumra) kwamen zij in opstand.

Een jonge verzetsstrijder

Eén van de verzetsstrijders was een jonge vrouw, de Molukse Martha Christina Tiahahu. Ze is dan pas 17 jaar. Tijdens de verovering van het blokhuis Beverwijk op de noordhoek van Nusa Laut wordt Tiahahu gevangengenomen. Ze ontloopt vanwege haar jonge leeftijd de doodstraf.

Gevangenschap en beeldvorming

Martha Christina komt als krijgsgevangenge aan boord bij de Nederlandse marineofficier Maurits Ver Huell. Hij is de enige tijdgenoot die over haar publiceert en een portret van haar tekent. Zijn beschrijving en het portret van haar spelen een belangrijke rol in de beeldvorming rond deze bijzondere vrouw, waarbij feit en fictie door elkaar zijn gaan lopen.

Ballingschap en overlijden

Martha Christina wordt verbannen naar Java. Tijdens haar reis wordt ze ziek maar weigert voedsel en medicijnen te nemen. Ze overlijdt op 2 januari 1818 waarna ze een zeemansgraf krijgt.

Een Nationaal symbool

Haar moed en vastberadenheid maakten haar een symbool van verzet en kracht. In Indonesië is zij postuum omgedoopt tot nationale held!

Cut Nyak Dhien

Eind negentiende eeuw begon Nederland gebieden in te lijven die tot dan toe buiten de Nederlandse invloedsfeer waren gebleven. Aceh (Sumatra) hoorde daar ook bij. Een van de verzetsstrijders in deze bloederige strijd was Cut Nyak Dhien.

Verlies en verzet

Zowel de vader van Cut Nyak Dhien als haar eerste en tweede man werden tijdens de Atjehoorlog vermoord. Na hun dood bleef ze vechten, ook toen haar gezondheid verslechtte.

Verraad en ballingschap

In 1901 werd ze verraden door een van haar bondgenoten. Ze werd verbannen naar Sumedang op West-Java, waar ze op 6 november 1908 overleed.

Nationale held

In 1964 kreeg Cut Nyak Dhien postuum de titel Nationale Held van Indonesië. De eerste man van Cut Nyak Dhien, Teuku Umar, was een Acehse verzetsleider. Ook hij werd postuum als Nationale Held van Indonesië benoemd.

Betsy Thung Sin Nio

Betsy Thung Sin Nio werd geboren in een familie van een van de rijkste Chinezen in Batavia, het huidige Jakarta. In 1920 haalt Betsy haar HBS diploma aan de Prins Hendrik School, en vier jaar later haalt ze haar onderwijsakte op de Hollandse-Chinese Kweekschool.

Feminisme en activisme

Voor haar vervolgstudie besluit ze economie te studeren in Rotterdam. In Nederland ontmoet Betsy de feminist Aletta Jacobs en wordt lid van de Rotterdamse afdeling van de Nederlandse Vereniging voor Vrouwenbelangen en Gelijk Staatsburgerschap. In haar opvattingen over het feminisme staat het stimuleren van economische onafhankelijkheid van vrouwen centraal.

Terugkeer en werk

In 1928 doet Betsy geneeskundige ervaring op als arts-assistente in het Jang Seng le-ziekenhuis in het huidige Jakarta. Ook richt ze een meisjesinternaat op om de drempel tot studie voor Chinese meisjes te verlagen.

In 1934 rondt ze haar studie economie af en begint aan de studie geneeskunde. Vier jaar later keert Betsy terug naar Batavia (Jakarta) en start een eigen dokterspraktijk.

Maatschappelijke inzet

Naast haar werkzaamheden als arts ontplooit zij zowel in Nederland als in Indonesië vele activiteiten op maatschappelijk, medisch en politiek terrein.

Erkenning en onderscheiding

In 1968 verlaat Betsy Indonesië voor Nederland waar ze gaat werken als arts in een gezondheidscentrum en kindertehuis in Eindhoven.

Betsy wordt op 81-jarige leeftijd geridderd in de Orde van Oranje-Nassau vanwege haar inzet voor vrouwenemancipatie tijdens de eerste feministische golf.

Julia Jouwe

West-Papua behoorde in de koloniale tijd tot het grondgebied van Nederlands-Indië en tussen 1949 en 1962 kreeg het de naam Nederlands-Nieuw-Guinea. In de jaren 60 beloofde Nederland onafhankelijkheid maar het geid werd in 1963 onder druk aan Indonesië overgedragen. De Papua-bevolking strijdt sindsdien voor zelfbeschikking en onafhankelijkheid. Een van de verzetsstrijders voor een vrij West-Papua is Julia Jouwe.

Journalist en activist

Julia Jouwe is een journalist en activist met roots in West-Papua. Daarnaast is ze medeoprichter van The Young Papua Collective en sinds kort woordvoerder van Free West Papua Campaign Nederland.

Bewustwording en politieke ontwikkeling

In 2017 bezocht Julia Jouwe voor het eerst West-Papua, wat haar politieke bewustzijn wakker schudde. Dit bleek een keerpunt te zijn, waarna ze zich steeds meer ging verdiepen in haar achtergrond door boeken te lezen en haar vader vragen te stellen.

Een familie van activisten

Activisme zit in het bloed van Julia. Zo was haar opa, Nicolaas Jouwe, een vooraanstaande activist in de strijd voor een vrij West-Papua. Ook heeft Nicolaas Jouwe de Morgenster vlag ontworpen. Deze vlag staat voor een onafhankelijk West-Papua.

Verbod op Morgenster-vlag

In Indonesië is het strafbaar om de Morgenster-vlag te hijsen. Hiervoor staat een fikse gevangenisstraf.