Ga direct naar de content
Bestuur en samenleving

Han en Olga Brokken, een zendelingen echtpaar op Celebes (Sulawesi)

Door Joyce Pennings, Het Utrechts Archief, 21 mei 2026In zijn roman ‘De tuinen van Buitenzorg’ gaat Jan Brokken op zoek naar de geschiedenis van zijn moeder Olga. In 1935 verhuist ze met haar man Han naar Nederlands-Indië/Indonesië waar hij als zendeling gaat werken. Olga raakt gegrepen door het land. De eerste maanden brengen ze door op Java, later wonen ze in Makassar. De Tweede Wereldoorlog verwoest de wereld waarin Olga en Han volledig zijn opgegaan. Ze worden gescheiden van elkaar gevangengehouden in Japanse interneringskampen. In 1947 moeten ze het land verlaten en keren ze terug naar Nederland. Jan Brokken ontleent zijn roman deels aan de brieven die zijn moeder aan haar zus schreef. Als nakomertje, geboren in 1949 in Nederland, ontdekt hij een voor hem onbekende moeder.

Samen aan het werk

Han Brokken wordt in 1935 door de protestantse Raad voor de Zending vanuit Oegstgeest uitgezonden als zendeling naar voormalig Zuid-Celebes (Sulawesi Selatan). Zijn opdracht is een Islam bekeringsbeweging op Saleier te onderzoeken. Zijn standplaats wordt Makassar. Opvallend bij de Raad voor de Zending is dat het zendingswerk vaak een gezamenlijke onderneming van de zendeling en zijn vrouw is. Zo ook bij Olga en Han Brokken. Olga heeft het Buginees en Makasaars sneller en beter onder de knie dan haar man. Dit komt onder andere doordat ze de vrouwen in de buurt naailessen geeft.
Han Brokken is soms wekenlang op reis in het zendingsgebied. Soms vergezelt Olga hem, bijvoorbeeld als hij in de bergen de bewoners van Toraja bezoekt. Dit doen ze meestal te paard.

Wat doen zendelingen?

De belangrijkste taak voor zendelingen is het verspreiden van het christendom. Dat doen ze op verschillende manieren. Zo bemoeien ze zich met het lokale onderwijs en de gezondheidszorg en ze steken tijd en energie in het plaatselijke opbouwwerk. Han Brokken is onder andere nauw betrokken bij de oprichting van het Zendingsziekenhuis op Makasar door de Gereformeerde Zendingsbond in 1938. Dit ziekenhuis bestaat nog steeds.
Wat betreft zijn eigenlijke opdracht, het bekeren van Islamieten tot het christendom, dat werpt ook zijn vruchten af. In een brief noteert zijn assistent Denso: “Voor de eerste maal dat was in het jaar 1946 worden door ds. J.C. Brokken ongeveer 200 mensen gedoopt op Batoopoetih (Watansoppong). Dit is de eerste Christelijke Boeginese gemeente in Z-Celebes".
Zendelingen verdiepen zich vaak in de plaatselijke cultuur en gewoontes. Ze leren de taal van het gebied waar ze werken. Zo kunnen ze de bijbel vertalen in de lokale taal en het woord Gods beter verspreiden. Ze zijn nieuwsgierig en staan vaak open voor plaatselijke gebruiken, zoals uit onderstaande foto blijkt. De foto is afkomstig uit een album getiteld: Land en volk Celebes/ Makassar (1934-1965).

1946

“Voor de eerste maal dat was in het jaar 1946 worden door ds. J.C. Brokken ongeveer 200 mensen gedoopt op Batoopoetih (Watansoppong). Dit is de eerste Christelijke Boeginese gemeente in Z-Celebes".

Hulppredikant Denso

Archief Raad voor de Zending

De foto's bij dit verhaal komen uit het zeer omvangrijke 19e en 20e-eeuwse archief van de Raad voor de Zending in Het Utrechts Archief. De vele foto's, rapporten en brieven van de zendelingen geven een goed beeld van de scholen, ziekenhuizen en lokale gemeenschappen in gebieden in Indonesië waar ze actief waren. Het zijn vaak unieke beelden, maar wel met de bril op van de Westerse zendeling.

Andere verhalen

Dubois,de Javamens en hetland van herkomst

HerinneringscentrumKamp WesterborkbewaartSchattenberg, Eencollectie dievertelt overtwintig jaarMoluks leven