Slag om Surabaya

Surabaya10 november 194529 november 1945

De Slag om Surabaya in november 1945 was een belangrijk kantelpunt tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog, waarbij Britse troepen en Indonesische strijdgroepen hardhandig vochten in en om de havenstad. Op 17 augustus 1945, twee dagen na de Japanse capitulatie, riep Indonesië zijn onafhankelijkheid uit. Indonesië behoorde toen nog tot het Britse bevelsgebied. Op dat moment had Nederland niet de militaire middelen om het koloniale gezag opnieuw in te voeren, alhoewel de Nederlandse regering dat wel wilde. De geallieerde bondgenoten, Groot-Brittannië en Australië, konden eind september 1945 wel al de eerste troepen sturen. De Britse autoriteiten focusten zich op het evacueren van geïnterneerde burgers en krijgsgevangenen uit voormalige Japanse gevangenenkampen. De Britten wilden voorzichtig omgaan met de Republikeinse regering-in-oprichting in Yogyakarta. Ook wilden ze, vanwege toenemend Indonesisch antikoloniaal geweld tijdens wat in Nederland bekend staat als de Bersiap periode, verdere escalatie voorkomen. Daarom besloten zij dat de Nederlandse troepen voorlopig niet terug mochten naar Indonesië. De Slag om Surabaya was een keerpunt in de Britse benadering. De concrete aanleiding vormde een aantal geweldsplegingen op 30 oktober 1945 tussen duizenden Republikeinse strijders en gewapende Indonesische burgers en een Britse brigade, die op dat moment bezig was met het evacueren van honderden (Indisch-)Nederlandse burgers. Van 10 tot 29 november 1945 wisten de Britten met vloot- en luchtsteun de Indonesische strijdgroepen uit de havenstad te verdrijven. De slag kostte honderden Britten het leven. Aan Indonesische zijde sneuvelden enkele duizenden, waaronder vele burgers. Deze scheve verhouding in het aantal slachtoffers wijst op de Britse inzet van buitenproportioneel geweld. Na de slag om Surabaya traden de Britten hardhandiger op dan daarvoor, bijvoorbeeld door Indonesische aanvallen collectief te bestraffen. De slag werd in Indonesië een nationaal symbool van het verzet en wordt jaarlijks gevierd op 10 november als Heldendag (Hari Pahlawan).