Operatie Product

Sumatera, Jawa21 juli 19475 augustus 1947

Operatie Product was het eerste grote Nederlandse offensief tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog (1945-1949). Door de verwoestingen in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog en de kostbare militaire inspanningen overzee begon de Nederlandse schatkist leeg te raken. Operatie Product had als doel de economisch waardevolle gebieden op Java en Sumatra opnieuw in Nederlandse handen te brengen, vandaar de codenaam Product. Op 21 juli 1947 kreeg legercommandant generaal S.H. Spoor groen licht van de regering in Den Haag voor het uitvoeren van dit militaire offensief. Het markeerde het einde van de wapenstilstand en het Akkoord van Linggarjati, dat op 25 maart 1947 was ondertekend. De legercommandant wilde, net als luitenantgouverneur-generaal H.J. van Mook, naast de economische doelen, ook doorstoten naar Yogyakarta, het hart van de Republik Indonesia. Dit werd Spoor echter nadrukkelijk verboden door de regering in Den Haag. Onder internationale druk gaf de regering op 5 augustus 1947 het bevel om het militaire offensief af te breken. Inmiddels hadden de Nederlandse troepen twee derde van Java en een derde van Sumatra bezet. Aan Nederlandse zijde sneuvelden enkele tientallen militairen, aan Indonesische zijde duizenden. Om buitenlandse kritiek te voorkomen beschreef het kabinet de operatie als een noodzakelijk binnenlands optreden ter bescherming van de lokale bevolking, een politionele actie. In werkelijkheid was het een militair offensief gericht tegen de Republik Indonesia, om deze uiteindelijk te verslaan en het Nederlandse gezag in Indonesië te herkrijgen. In Nederland werd (en wordt) de misleidende term ‘eerste politionele actie’ (nog steeds) breed gebruikt. In Indonesië heet dit militaire offensief Agresi Militer Belanda I (de eerste Nederlandse militaire agressie). In december 1948 volgde het tweede grote offensief, Operatie Kraai.