Operatie Kraai

Sumatera, Jawa19 december 19485 januari 1949

Operatie Kraai was het tweede grote Nederlandse offensief tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. Het eerste grote offensief was Operatie Product. Operatie Kraai had als doel het verslaan van de Republik Indonesia door het uitschakelen van de politiek-militaire top en de inname van Yogyakarta, het hart van de Republiek. Na het ondertekenen van het Akkoord van Renville op 17 januari 1948 onderhandelden Nederland en de Republiek over de uitvoering van het akkoord, maar deze onderhandelingen liepen in juni vast. Ondertussen lukte het de Nederlandse troepen niet om de bezette gebieden onder controle te krijgen of de Republikeinse troepen terug te dringen. Onder andere door deze moeizame ontwikkelingen besloot de regering in Den Haag over te gaan tot een tweede offensief. Op 19 december 1948 gaf de regering in Den Haag groen licht aan de legercommandant, generaal S.H. Spoor, voor Operatie Kraai, één dag nadat zij het Akkoord van Renville had opgezegd. Om internationale tegenreacties te vertragen en te beperken, was het offensief bewust gestart tijdens het kerstreces van de Verenigde Naties. Op Java lag de focus op Midden-Java, waar zich de Republikeinse hoofdstad bevond. Op Sumatra was het offensief gericht op het Republikeinse politiek-militaire hoofdkwartier in Bukittinggi en enkele economisch belangrijke gebieden. Al gauw was Yogyakarta in Nederlandse handen en arresteerden Nederlandse troepen de Republikeinse politieke top, waaronder Soekarno. Onder zware internationale druk riep Den Haag op 5 januari 1949 de operatie een halt toe. Op dat moment had Nederland heel Java en de belangrijkste Sumatraanse steden en economische centra bezet. Aan Nederlandse zijde sneuvelden een honderdtal militairen, aan Indonesische zijde duizenden. Om buitenlandse kritiek te voorkomen, beschreef het Nederlandse kabinet de operatie als een noodzakelijk binnenlands optreden, een politionele actie. In werkelijkheid was het een militair offensief gericht tegen de Republik Indonesia, om deze uiteindelijk te verslaan en het Nederlandse gezag in Indonesië te herkrijgen. In Nederland werd (en wordt) de misleidende term ‘tweede politionele actie’ (nog steeds) echter breed gedragen..In Indonesië wordt dit militair offensief Agresi Militer Belanda II genoemd (de tweede Nederlandse militaire agressie).