Schoolplaat 82. Karrentransport met Runderen. Soemátra

Sumatera, omstreeks 1912

Een schoolplaat met een zwart-wit foto in een wit kader met de titel: "82. Karrentransport met Runderen. Soemátra." Linksonder: "Kleynenberg & Co, Haarlem." Een weg met ossenkarren met twee wielen en een afdak. Bij de schoolplaten hebben een aantal hoogleraren en deskundigen uit die tijd toelichtende teksten geschreven. De toelichtende tekst bij deze afbeelding is van Dr. A.W. Nieuwenhuis: "Op plaat 82 maken wij kennis met runderen uit Indië en met hun gewicht voor de samenleving aldaar als trekvee. Als zoodanig doet het rund zijn werk meer op den drogen weg en droge velden. Veel tengerder dan de buffel verplaatst het veel minder gewicht op eenmaal, maar doet dit den geheelen dag door. Als melkvee gebruiken de Inlanders hun runderen weinig; alleen in de groote Europeesche centra houdt men daarvoor met Europeesche en Bengaalsche dieren gekruiste kudden. In de inlandsche samenleving spaart men de runderen als slachtvee voor bijzondere feesten, die veelal met maaltijden gepaard gaan. De veeteelt van runderen heeft in Indië een paar centra, Madoera en Bali en Lombok. In beide worden aanzienlijke getallen uitgevoerd, uit Madoera een 40.000 stuks per jaar. Vele stieren en ossen worden als trekvee op de plantaadjes in Oost-Java gebruikt; overigens dienen zij als slachtvee. Behalve voor dezen uitvoer houden de Madoereezen ook voor hun stierenrennen en stierengevechten hun veestand hoog, zoowel wat aantal als wat hoedanigheid betreft. Het aantal runderen neemt wat toe in tegenstelling van het aantal buffels, dat afneemt. Op Java en Madoera, waar verreweg de grootste veestand is, telt men een 4.200.000 buffels en runderen, op Madoera daarvan ± 600.000, meest runderen. Vooral aan slachtvee levert Indië zelf lang niet genoeg en wordt er een groot getal runderen, vooral uit Siam ingevoerd. De cultuurstreken als Soematra's Oostkust, Banka en Biliton en de Riouw-Archipel eischen een grooten toevoer en hierheen gaan dan ook de meeste der 30.000 runderen, die jaarlijks ingevoerd worden. Evenmin voor het rundvee als voor de paarden weet de Inlander in 't algemeen, welke groote voordeelen eene goede verpleging en eene rationeele fokkerij aanbieden. Vandaar wellicht dan ook, dat het tamme rundvee zooveel kleiner en tengerder dan de voorouders, de wilde runderen, gebouwd is. Vooral als trekdier mag het echter allerminst onderschat worden, want karrentransporten als het hier voorgestelde kunnen per dag een 20 paal (± 7 uur gaans) afleggen en op de suikerfabrieken alleen vervoert het Madoereesche vee den rietoogst van duizenden bouws naar de fabrieken. Geiten ontbreken bijna in geen der beschaafde streken; onder de heidenen zijn zij zeldzamer. Zij zijn uit Azië ingevoerd, middelmatig groot, schoon gebouwd en worden deels voor de slacht, deels voor genoegen gehouden, evenals de schapen, die minder algemeen verbreid en van Europeesche afkomst meestal, meer ontaard zijn. Men eet deze dieren vooral bij feesten. Varkens vindt men bij de Mohammedanen niet; daarentegen overal waar Chineezen wonen, op Bali en Lombok onder de Hindoes, bij de Christenen in de Minahasa en verder bij de heidensche stammen algemeen. Tot op Nieuw-Guinea toe vormen zij bij de laatsten de huisdieren bij uitnemendheid. Hier moet men deze nuttige dikhuidigen wel als onmiddellijke afstammelingen van of als sterk gekruist met de soorten wilde varkens opvatten. Daar zij meestal in het bosch losloopen, heeft dit nog steeds plaats. De Chineezen fokken varkens van eigen ras, die zeer spoedig vet worden. Over het pluimvee in Indië, kippen, eenden, duiven enz., zou een boekdeel gevuld kunnen worden; van zoo ingrijpend gewicht zijn deze voor de samenleving aldaar. Kippen als huisdieren vindt men overal; hoewel gering in hoedanigheid, is de kip het gewone slachtdier voor allen en voor iedere gelegenheid. Haar fokkerij geeft op Java en Madoera, ook elders, een aardige bijverdienste, waar Europeanen, Chineezen enz. ze voor hun dagelijksch maal in zeer grooten getale opkoopen. Eieren worden overal veel gegeten. Een goede kippenfokkerij wordt behalve hierdoor nog door de groote voorliefde voor hanengevechten zeer ondersteund; jammer slechts dat de groote hartstocht voor wedden tegen hooge sommen deze hanengevechten tot een vloek voor de Inlanders maken en zij daarom door het gouvernement zooveel mogelijk tegengegaan worden. Eenden houdt men in onderscheiden soorten in verschillende streken van den Archipel op meer of minder groote schaal, vooral om de eieren, die versch of gezouten worden verkocht. In vele residenties op Java en in moerassige streken der andere Groote Soendaeilanden wordt de eendeneierenindustrie in het groot gedreven."