Schoolplaat 139. Kano's in de Mentawei Rivier

Haarlem, Omstreeks 1912

Een schoolplaat uit de serie 3, plaat 101-150: platen van Nederlandsch Oost-Indië met een zwart-wit foto in een wit kader met de titel "139. Kano's in de Mentawei Rivier." Linksonder: "Kleynenberg & Co, Haarlem." Twee inlandse prauwen met o.a. twee Europeanen aan de oever van een rivier.<br>Bij de schoolplaten hebben een aantal hoogleraren en deskundigen uit die tijd toelichtende teksten geschreven.<br>De toelichtende tekst bij deze afbeelding is van L.A. Bakhuis:<br>"Behalve van deze schepen wordt voor het goederen vervoer in den archipel nog gebruik gemaakt van een 90 tal in de vaart zijnde stoomschepen, waarvan een groot deel aan Chineesche reederijen behooren, van eenige meest aan Arabieren toebehoorende Europeesch getuigde zeilschepen (hoofdzakelijk voor het vervoer van zout en hout) en overigens van tal van op inlandsche wijze getuigde zeil- en roeivaartuigen van verschillende vorm en grootte. Die inlandsche vaartuigen kunnen gevoegelijk verdeeld worden in 1. vaartuigen uit boomstammen vervaardigd, 2. zoogenaamde vlerkprauwen en 3. opgebouwde vaartuigen. De eerstgenoemde worden op de meest primitieve wijze vervaardigd; een daartoe geeigende boomstam wordt in den vorm van een kano bekapt, daarna uitgehold - zie plaat 13 -, de wanden zoo noodig door stokken en met behulp van vuur ietwat uit elkander gezet en het vaartuig is gereed. Men treft ze overal in den archipel aan; zij dienen op de rivieren en kreeken voor het vervoer van bosch- en marktproducten, het onderhouden van de gemeenschap tusschen de inlandsche dorpen en de vischvangst. Afgebeeld zijn ze op de platen 84, 101, 109, 115 en 139. Gewoonlijk worden ze voortbewogen door één man die met een pagaai achter in het vaartuig plaats neemt om ook voor de besturing zorg te kunnen dragen (plaat 115); in het oosten geeft men er de voorkeur aan de pagaai, die dan een veel langere steel heeft, staande te hanteeren (plaat 84). De vlerkprauwen zijn gewoonlijk ook uit een enkelen boomstam vervaardigd; om het omslaan te voorkomen zijn ze echter voorzien van een of twee zoogenaamde vlerken bestaande uit twee of meer uithouders, of dwarsliggers aan het uiteinde waarvan, evenwijdig aan het vaartuig lange houten of bamboesen staken zijn bevestigd; ze dienen meest voor de vischvangst op zee en zijn gewoonlijk van zeiltuig voorzien (zie plaat 109 waar verscheidene vlerkprauwen op het droge liggen en het zeiltuig te drogen staat). Onder de opgebouwde vaartuigen treft men de grootste verscheidenheid aan, zoowel wat vorm en grootte als tuigage betreft; ze dienen eveneens voor de vischvangst ter zee of voor het vervoer van inlanders of goederen tusschen de verschillende kustplaatsen en eilanden. Onder de kleinere soorten zijn het meest bekend de zoogenaamde, ‘prahoe majang’ van Java's noordkust die op plaat 85 is afgebeeld; zij zijn herkenbaar aan de scherpe en sterk gekromde stevens, waarvan er minstens één een naar binnen omgebogen uiteinde heeft; met hunne trapeziumvormige en van zakkengoed vervaardigde zeilen behooren zij tot de uitstekende zeilers. Van de grootere soorten verdienen vermelding vooreerst de rivierprauwen of tjomprengs met 10 kojangs of 4 last laadruimte en de tjoenia's die hoofdzakelijk dienen om goederen naar op de reede liggende zeeschepen te brengen of daarvan af te halen en een laadruimte hebben van 10-20 kojangs (4-8 last). Plaat 140 geeft tal van dergelijke vaartuigen te zien. Vervolgens de voor de groote vaart bestemde ‘padoewakangs’, waarvan men er eenigen ziet afgebeeld op plaat 135 en die een inhoud hebben van 30-35 kojangs (12-14 last) en de ‘wangkangs’, chineesche vaartuigen, die de gemeenschap onderhouden tusschen enkele nabijgelegen Chineesche kustplaatsen en den indischen archipel."